Квант тооцоолол (Quantum Computing) хурдацтай ахиж байна

IonQ болон Rigetti Computing компаниуд шинэ quantum system-үүдээ танилцуулж, орлого нь өссөн байна. Мэргэжилтнүүдийн анхааруулж буй гол асуудал нь ирээдүйд quantum computer одоогийн RSA encryption-ийг эвдэх боломжтой

Квант тооцоолол гэж юу вэ?

Одоогийн компьютерүүд мэдээллийг 0 эсвэл 1 гэсэн битээр боловсруулдаг.

Харин quantum computer нь qubit ашигладаг.

Qubit нь 0 ба 1-ийг зэрэг төлөөлж чадна (superposition) хоорондоо холбоотой ажиллана (entanglement)

Ингэснээр зарим төрлийн бодлогыг энгийн суперкомпьютероос хэдэн сая дахин хурдан бодох боломжтой болдог.

Яагаад сүүлийн үед их хөгжиж байна вэ?

Сүүлийн 2–3 жилд qubit-ийн тогтвортой байдал сайжирсан бөгөөд error correction технологи хөгжсөн.

• cloud-based quantum access нэмэгдсэн

• AI + quantum hybrid системүүд гарч эхэлсэн

гэсэн том ахицууд гарсан.

Гол компаниуд юу хийж байна?

IonQ

IonQ trapped-ion технологи ашигладаг.

Онцлог:

• qubit-ийн нарийвчлал өндөр

• алдаа бага

• AWS, Azure cloud-оор quantum access өгдөг

IonQ:

• химийн симуляци

• эмийн судалгаа

• optimization

• AI acceleration чиглэлд quantum system хөгжүүлж байна.

Rigetti Computing

Rigetti superconducting qubit ашигладаг.

Тэд hybrid quantum-classical computing, enterprise quantum cloud, өндөр хурдтай quantum processor дээр төвлөрч байна.

Quantum computer яагаад аюултай вэ?

1994 онд Peter Shor Shor’s Algorithm гаргасан.

Энэ алгоритм quantum computer дээр ажиллавал:

N=p×q

гэсэн RSA-ийн үндсэн factorization асуудлыг маш хурдан бодож чадна.

Өөрөөр хэлбэл:

• bank encryption

• VPN

• HTTPS

• cryptocurrency wallet

• government secrets бүгд эрсдэлд орж магадгүй.

Мэргэжилтнүүдийн үзэж байгаагаар 10–20 жилийн дотор practical quantum attack боломжтой болж магадгүй.

Post-Quantum Cryptography (PQC) гэж юу вэ?

Quantum computer-д эвдэгдэхгүй encryption алгоритмуудыг PQC гэдэг.

Эдгээр нь:

• lattice-based cryptography

• hash-based signatures

• code-based cryptography зэрэг шинэ математик дээр тулгуурладаг.

Яагаад яг одоо бэлдэх хэрэгтэй вэ?

“Harvest now, decrypt later” гэдэг аюул бий.

• Өөрөөр хэлбэл Хакерууд өнөөдөр encrypted data хулгайлна

• Ирээдүйд quantum computer хүчтэй болохоор decrypt хийнэ

Иймээс:

• төрийн байгууллага

• банк

• cloud provider

• telecom

• defense sector аль хэдийн PQC migration эхлүүлээд байна.

Том компаниудын алхамууд

• Google Quantum AI

• quantum supremacy судалгаа

• error-corrected qubit хөгжүүлж байна

IBM Quantum

• 1000+ qubit roadmap

• enterprise quantum cloud

• Microsoft Azure Quantum

• hybrid quantum platform

• quantum developer tools

Ирээдүйд хамгийн эрэлттэй болох магадлалтай ур чадварууд Quantum era-д:

• quantum algorithms

• cryptography

• cybersecurity

• quantum networking

• AI + quantum integration

• advanced mathematics

• маш үнэ цэнтэй болно.

Ирээдүйд юу өөрчлөгдөх вэ? Quantum computing амжилттай хөгжвөл:

• шинэ эм маш хурдан нээгдэнэ

• climate simulation сайжирна

• logistics optimization огцом хөгжнө

• AI training хурдасна

• encryption системүүд бүрэн шинэчлэгдэнэ

гэхдээ cybersecurity салбарт хамгийн том өөрчлөлт авчрах магадлалтай гэж үзэж байна.

(Эх сурвалж https://www.barrons.com)